Aan de rand van Zeeuws-Vlaanderen, vlak bij de Westerschelde, ligt het relatief kleine natuurgebied De Blikken. Een open gras- en waterlandschap waar allerlei soorten vogels een veilige plek vinden om te rusten en te broeden. Hier geniet je niet alleen van het typische Nederlandse landschap, maar beleef je ook hoe in de natuur alles met elkaar samenhangt.
Langs De Blikken loopt een ringdijk. Wie daar zijn auto parkeert en een klaphekje doorgaat, staat een klein avontuur te wachten. Nadat je een klein struikgebied en een tweede hekje bent gepasseerd, doemt ineens een vogelkijkhut op. “Als je daar een luikje opent, zit je in een compleet andere wereld”, zegt Dimitri Barbe van Het Zeeuwse Landschap. “Op vijf meter afstand zie je allerlei bijzondere vogels die naar eten zoeken. Je hoeft geen vogelaar zijn om dat spectaculair te vinden.”
Van de opvallende steltloper tot weidevogels als de grutto en de kievit. En van grote zwermen kokmeeuwen en ganzen tot de schuwe dodaars: het kleine fuutje met zijn kenmerkende donzige achterwerk. “Het zijn vooral de natte omstandigheden die dit gebied zo populair maken voor vogels”, vertelt Dimitri. “In een groot deel van het gebied staat het water tot aan het maaiveld. Een vis kan er niet zwemmen en een koe kan er niet lopen. Maar voor vogels is het ideaal. Zij ervaren een enorme rijkdom aan insecten en ander klein leven.”
Uitdroging vormt een bedreiging
Droge zomers en de ligging midden in het agrarisch landschap maken het steeds moeilijker om het gebied drassig te houden. “Dat heeft de plaatselijke natuur de afgelopen jaren onder druk gezet”, legt Jeffrey Davids uit. Hij is projectleider natuurherstel bij de provincie Zeeland. “Wanneer het gebied opdroogt wordt de ondergrond te hard. Vooral kuikens komen daardoor in de problemen. Die kunnen geen voedsel meer vinden en daardoor steeds moeilijker overleven. Dat zag je de afgelopen jaren bijvoorbeeld terug in het teruglopend aantal kievieten in het gebied.”
Om de verdroging tegen te gaan werden in een deel van De Blikken al eerder herstelmaatregelen genomen. Met geld van het Programma Natuur kon de afgelopen tijd ook in het resterende deel aan herstel worden gewerkt. “We hebben daarover uitgebreid gesproken met de boeren die hier met hun bedrijven zitten”, vertelt Jeffrey. “Ook zij hebben een groot hart voor de natuur. Maar waar wij voor de natuur het water willen vasthouden, willen boeren hun land in het voorjaar juist zo droog mogelijk houden.”
Maatregelen helpen de natuur
De oplossing werd gevonden in een gracht en een verhoogde kade rondom het gebied. Dimitri: “De gracht zorgt dat het water op de akkers van de boer afgevoerd kan worden. De kade aan onze kant van die gracht zorgt dat we het regenwater in het natuurgebied houden. Zo kunnen landbouw en natuur goed naast elkaar bestaan.”
Ook bínnen het gebied werden graafwerkzaamheden uitgevoerd. “In de plaats van sloten liggen er nu weer natuurvriendelijke, glooiende oevers. Ook lopen er nu dertig tot veertig runderen in het gebied die het gras kort houden. Ze maken de bodem minder voedselrijk en bieden daarmee tegenwicht aan het effect van stikstof en bemesting. Zo krijgen verschillende grassen en andere planten weer een kans.”
Ook werd er een waterwindmolen geplaatst. In droge zomers pompt deze water uit de nabijgelegen kreek het gebied in, zodat het waterpeil niet te ver zakt. Dimitri: “De molen staat ingesteld op een streefpeil van 20 cm boven NAP. En stopt automatisch met pompen als dit peil bereikt is. Omdat het systeem volledig op wind werkt, is het een heel efficiënte én duurzame oplossing.”
Bescherming tegen roofvogels en vossen
Om betere kansen te krijgen hebben broedvogels niet alleen veel water nodig, maar ook een veilige omgeving. Hun kuikens en eieren vormen namelijk een lekker hapje voor roofvogels en voor soorten als kraaien en eksters. “Langs De Blikken stonden ongeveer 70 knotbomen”, vertelt Dimitri. “Van daaruit konden roofvogels rustig afwachten tot zich een prooi aandiende. Door de bomen daar weg te halen, verkleinen we de kans dat ze kuikens of nesten ontdekken.”
De bomen werden niet gekapt, maar verplaatst naar een locatie een paar honderd meter verderop. Jeffrey: “Door ze zorgvuldig uit te graven en elders weer te planten blijft hun natuurwaarde voor het gebied behouden.”
Het verplaatsen van de bomen had ook een positief effect op een andere belangrijke maatregel: het plaatsen van een vogelbeschermingsraster. ““Het hele gebied is nu omheind met stroomdraden”, legt Dimitri uit. “Daarmee weren we vossen uit het gebied. Want ook die vormen een bedreiging voor broedvogels.”
Zo’n raster lijkt op het eerste gezicht best een ingrijpende maatregel, erkent Dimitri. “Maar als je het goed uitlegt, hebben mensen er begrip voor. En we zien nu al dat het werkt. Het eerste voorjaar nadat we het geplaatst hadden, zagen we broedvogels die we hier tien of twintig jaar niet gezien hadden. Ik blijf zoiets bijzonder vinden. Op de een of andere manier voelen vogels aan: hier is het veilig, hier kan ik mijn nest maken.”
Genieten van het uitzicht en vogels tellen
De verschillende maatregelen bezorgen allerlei vogels weer een rustige plek om te broeden en eten te zoeken. Het gebied is dan ook niet voor bezoekers toegankelijk. “Maar we doen er van alles aan om de natuur hier zo goed mogelijk te kunnen beleven”, benadrukt Jeffrey. “Op een uitstulping van de dijk maken we dit jaar een extra uitkijkpunt voor fietsers en wandelaars. Tijdens het nuttigen van hun boterhammetje kunnen zij daar straks lekker in de verte turen. En genieten van de kronkelende kreekjes, de enorme weidsheid en natuurlijk de vogels.”
“Een gebied als De Blikken kan mensen nóg enthousiaster maken voor de natuur”, denkt Jeffrey. “Niet alleen de lokale natuurverenigingen en vogelaars doen we hiermee een plezier. Ook van gezinnen horen we positieve verhalen. Als je hier een luikje van de uitkijkhut opent en je vraagt je kinderen hoeveel verschillende vogels ze zien, dan kun je wel blíjven tellen.”
De natuur in De Blikken biedt mensen de kans om anders naar natuur te kijken, denkt Dimitri. Vogels zijn volgens hem een belangrijke graadmeter voor een sterke en gezonde natuur. “De duizenden vogels die je hier ziet moeten elke dag duizenden insecten eten. Waar komen die honderdduizenden insecten vandaan? Wat hebben zij zelf nodig om te overleven? En welke rol speelt de mens daarin? Het is belangrijk dat we het daar meer over hebben.”
Al het leven is met elkaar verbonden en heeft invloed op elkaar. Zorgen wij voor de natuur, dan zorgt de natuur voor ons. “Zonder bijen geen bestuiving. En dus ook geen koffie of tomaten.”
Stukje in internationale puzzel
De totale oppervlakte van De Blikken is 54 hectare. Dit soort kleine, rijke natuurgebieden zijn volgens Jeffrey typisch voor de provincie Zeeland. “Door slimme verbindingen te creëren proberen we deze gebieden als het ware aan elkaar te rijgen. Bijvoorbeeld via oude kreken. Zo zorgen we dat dieren van plek naar plek kunnen blijven trekken. En vergroten we de kans dat zij hier een plek vinden waar ze zich prettig voelen.”
Natuurherstel stopt niet bij de grens, weet Dimitri: “Met De Blikken zitten we midden in een internationale route voor trekvogels. Bijvoorbeeld voor eenden zoals de smient of wintertaling. Zij weten: hier kunnen we wat eten en op krachten komen. Dat is waar wij als provincie voor kunnen zorgen. Zo worden in andere landen en gebieden weer andere inspanningen geleverd. Het zijn al die puzzelstukjes samen die elkaar moeten raken en aanvullen. Dan zorgen we met elkaar dat de wereld mooi én leefbaar blijft.”